Afrika”nın, yoksul ve iç savaşın pençesindeki ülkesi Somali son dönemlerde artan korsan saldırılarıyla sıklıkla gündeme gelmekte. Yıl içinde yüzlerce korsan saldırının düzenlendiği ülke karasuları, uluslar arası gemi taşımacılığı için en riskli bölge durumunda.
Korsanların en faal olduğu yer istikrarsızlığıyla tanınan İslamcıların kontrolündeki yarı özerk Puntland bölgesi. Aden Körfezi’ne komşu Kızıl Deniz”i Hint Okyanusu”na bağlayan bu bölge, dünyanın en yoğun suyollarından biri. Oldukça uzun sayılabilecek kıyı şeridi açıklarında korsanlar kol gezmekte. Ülkedeki geçici hükümetin gücü karasularını korumaya yetmiyor.
Otomatik silahlara sahip korsanlar, yüksek teknoloji kullanma konusunda uzmanlaşmışlar. Korsanların, kaçırdıkları gemilere karşı aldıkları fidyelerin yılda yüz milyonlarca doları aştığı tahmin ediliyor. Kaçırdıkları gemilerle ve sürat botlarıyla yeni gemilere saldırılar düzenleyen korsanlar, fidye almak için gemi sahipleri ve ülkelerle görüşecek aracılara da sahip.
Bazı gözlemciler, bu grupların hükümetin içindeki bazı gruplarla bir bağlantısı olabileceğini iddia ediyorlar. Korsan grupların ileri derecede örgütlü oldukları ve mali operasyonlar sorumlusu ve amirallere sahip oldukları tahmin ediliyor.
Haziran ayında BM Güvenlik Konseyi, korsanlarla mücadele için yabancı ülkelerin Somali karasularına savaş gemisi göndermelerine izin verilmesine oybirliğiyle karar vermişti. Fransa, ABD ve Panama öncülüğünde alınan karar, Somali geçici hükümetiyle anlaşmaları bulunan ülkelerin, önümüzdeki altı ay boyunca korsanların faaliyetlerine engel olmak için her türlü önlemi almalarına olanak tanıyor. Uzmanlar tek tek devletlerin egemenlik haklarının ötesinde, uluslararası hukukun üstünlüğüne dayanılarak korsanlar ve silahlı soygunculara karşı donanmaların mücadele etmesine izin verilmesinin önemli bir dönüm noktası olduğunu söylüyorlar.
Son olarak Baltık”tan Kenya”ya mal taşıyan Ukrayna bandıralı şilep kaçırılmıştı. Şilepte Rus yapımı onlarca tank vardı. Kaçırılan onlarca geminin nerede tutulduğu ya da götürüldüğü bilinmiyor. Avrupa Birliği de yıl içinde Aden Denizi ve Hint Okyanusu”nda onlarca gemisini ele geçiren ve büyük miktarda fidye talep eden korsanları dize getirmek için mücadele veren özel askeri deniz gücünü kuvvetlendirmek istiyor.
Rusya ise bölgeye donanmasına ait bir savaş uçağı göndermiş durumda. Silahların bölgedeki İslamcı güçlerin eline geçmesinden endişe eden Batılı güçler Somali açıklarında güvenliği sağlamaya çalışan savaş gemilerini alarma geçirmiş bulunmakta. 33 adet tank ve çok miktarda askeri mühimmat taşırken Somali açıklarında korsanlar tarafından ele geçirilen Ukrayna gemisini kurtarmak için çokuluslu bir operasyon başlatıldı. Rus fırkateyninden sonra ABD donanmasına bağlı ‘USS Howard’ muhribi de Somali kıyılarına gitti ve AB’ye ait iki savaş gemisiyle birlikte korsanları kuşattı. Rus bir denizcinin öldüğü bildirildi.
İBRAHİM VARLI
***
Türkiye”deki Somalilerin durumu
Muhammed Deik ve Enver İsa. Onlar ülkeleri Somali deki iç savaştan kaçarak ülkemize geldiler. Her ikisi de üniversite mezunu. Muhammed Deik BBC’de çalıştığı yıllarda birçok devlet adamıyla röportaj yapmış iyi bir gazeteci. Enver İsa ise ülkesinde ve Kuveyt’te çalışmış bir bilgisayar mühendisi. İnsan tacirlerine bin dolar vererek Avrupa ya gitmek için ülkelerinden ayrıldılar. Avrupa yerine kandırılarak Türkiye’ye getirildiler. Bilgisayar mühendisi Enver İsa, 2,5 yıl önce gazeteci Muhammet Deik ise bir yıl 3 ay önce ülkemize geldi. Mühendis İsa, aldatılarak Türkiye’ye getirildiğini, Türkçe bilmediğinden ancak haritaya baktığında anladığını söylüyor.
İlk kez İstanbul’a geldİler
Avrupa hayaliyle ülkeleri Somali’den ayrılan gazeteci Deik ve Mühendis İsa insan tacirleri tarafından deniz yoluyla getirilerek İstanbul’a bırakıldılar. Daha sonra Türk yetkililer tarafından Konya’ya yollanarak burada onlara Konya Valiliği tarafından ev tahsis edildi. Ancak Türkiye yasaları Afrikalı mültecilere sığınma hakkı tanımadığından çalışmalarına izin verilmedi. Çalışamadıklarından zor durumdalar, çeşitli yardım kuruluşlarından ve hayırsever insanlardan yardım alarak; ancak yaşamlarını sürdürebiliyorlar.
Deik de, İsa da çalışmak, geçimlerini sağlayacak parayı kazanmak istiyor; fakat yasalar ne çalışmalarına izin veriyor ne de bulundukları yerden ayrılmalarına… Her hafta bulundukları yerdeki Emniyet Müdürlüğüne gidip imza atmak zorundalar.
Ne yapmayı düşündüklerini soruyoruz, “Türkiye’yi seviyoruz, buraları çok güzel, insanlar çok iyi ancak çalışmadan geçinemeyiz. Bize sığınma hakkı tanıyan ülkelere gitmeyi planlıyoruz ancak çok az kişi alıyorlar. Çalışma izni verirlerse Türkiye’de de kalabiliriz. Türkiye’de ya çalışmamıza izin versinler ya da yurtdışına gidişte kolaylık tanısınlar” diyorlar.
Türkiye’den yurtdışına çıkışınız için ne gibi bir kolaylık yapmasını istiyorsunuz diye soruyoruz. İsa “Bizden yurt dışına çıkarken burada kaldığımız gün başına belli miktarda para istiyorlar. Mesela tanıdığım insanlar var Kanada kabul etmiş vizeleri, pasaportları her şeyleri hazır; ama Türkiye yurtdışına çıkışları için onlardan 2 bin dolar istiyor. Çalışmamıza izin yok nasıl verebiliriz bu parayı” diyor.
***
Üç parçalı ülke Somali
Afrİka kıtasının doğusunda yer alan ve Afrika boynuzu adı verilen coğrafi bölgede yer alan Somali, 1960’da bağımsızlığına kavuştu. Başkenti Mogadişu olan Somali kuzeybatıdan Cibuti, kuzeyden Aden Körfezi, doğudan ve güneyden Hint Okyanusu, batıdan Etyopya, güneybatıdan da Kenya ile çevrili. Nüfusu 8.600.000 civarında yüzölçümü 637.657 kilometrekare. Sünni Müslümanların çoğunluk oluşturduğu ülke de uzun yıllardan beridir merkezî hükümet bulunmamakta.
Diktatör Muhammed Siyad Barre’nin 1991 yılında devrilmesinin ardından ülkede iç savaş patlak verdi. 1992’de BM’nin gözetiminde ‘umut operasyonu’ adıyla ABD’nin işgaline uğrayan Somali 1994’te işgal güçlerin yenilgiyi kabul edip ülkeyi terk etmesiyle aşiretlerin kontrolüne geçti. O tarihten bu yana etkili bir ulusal hükümet kurulamadı ve ülke, çatışmaların içinde düştü. Ülke içindeki istikrarsızlık ve iç çatışma hâlâ devam ediyor. 2004 yılında BM’nin yardımıyla kurulan geçici hükümet ise merkezî otoriteyi kurabilmiş değil.
Somali”de birbirleriyle çatışan üç taraf var. Birincisi; Geçici Federal Hükümet (Transitional Federal Government - TFG). Geçici Federal Hükümet, Birleşmiş Milletler’in desteğinde birkaç yıldır süren görüşmelerden sonra oluşturulan bir koalisyon. Merkezî başkent Mogadişu”nun dışında ve Somali”nin orta kesimlerini kontrol ediyor. İkincisi; Somali’nin Yeniden Kurtuluşu İçin İttifak (Alliance for Re-Liberation of Somalia - ARS) ABD’nin örtülü desteğine sahip. Bölgede üs kurma çabasındaki ABD, ARS aracılığıyla ülkede söz sahibi olmak istiyor. Üçüncü ve en büyük güç ise Birleşik İslam Mahkemeleri (United Islamic Courts, UIC). Başkent Mogadişu’da egemen olan UIC, ülkede şeriat düzeninin egemen kılmak istiyor. Güney Somali’nin büyük bölümüne egemen ve Eritre tarafından destekleniyor.
Ülke çatışmalar nedeniyle fiili olarak üçe bölünmüş durumda. Somalialand, kuzeydeki Puntland ve başkent Mogadişu.
***
Korsanların el koyduğu gemide 1 ölü
Somalİ açıklarında korsanların el koyduğu ağır silahlar taşıyan Ukrayna bandıralı geminin kaptanı, mürettebatından 1 denizcinin yüksek tansiyon nedeniyle öldüğünü açıkladı.
Kaptan Viktor Nikolski, Fransa Uluslararası Radyosu”na (RFI) telefonla yaptığı açıklamada, “Gemide halen 20 kişiyiz, mürettebattan yüksek tansiyon hastası bir kişi öldü, cesedi morga koyduk. Gemimizi bir mil (1,8 km) mesafede savaş gemileri izliyor. Gemilerden birisi Amerikan gemisi” dedi.
ABD de, ‘USS Howard’ destroyerinin bugün, korsanların kaçırdığı Ukrayna şilebini yakından izlediğini bildirdi.
Korsanların el koyduğu şilebi saran başka savaş gemileri de olduğu belirtilirken, bunların hangi ülkelere ait olduğu henüz açıklık kazanmadı.
Ukrayna şilebinin mürettebatından birinin öldüğünü dün açıklayan, ancak bu iddiaları bağımsız kaynaklarca doğrulanmayan korsanlar ise Ukrayna tarafından Kenya”ya gönderilen 33 T-72 tankını ve diğer ağır silahları bırakmak için istedikleri fidye miktarını 35 milyon dolar’dan 20 milyon dolara düşürdü.
***
Açlık ve yoksulluk diz boyu
Kabİleler arasındaki çatışmalara sahne olan Somali, dünyanın en yoksul ülkelerinden. Büyük bir insanlık dramına sahne olan ülkede milyonlarca Somalili daha güvenli koşullar için ülkesini terk etmek zorunda kalıyor. Bunlardan birçoğu çeşitli yollardan Avrupa ülkelerine ulaşmak isterken yollarda yaşamını yitiriyor.
İnsan tacirlerinin kurbanı olan mülteciler hedeflerine ulaşmadan yollarda mağdur oluyor. Yaşanan son örneği Yemen’e kaçmak isterken arızalanan teknelerinde denizin ortasında 18 gün boyunca açlıkla mücadele ederken yaşamını yitiren 52 mülteci oluşturuyor.
Bir milyondan fazla Somali’nin ülke toprakları dışında yaşadığı tahmin ediliyor.
***
Ülkenin stratejik konumu dünya açısından büyük önem taşıyor
Dünya deniz ticareti açısından büyük önem taşıyan coğrafi bölgede yer almaktadır. İç deniz konumundaki Akdeniz’i Kızıldeniz vasıtasıyla Hint okyanusuyla birleştiren Aden Körfezi’ne sınır ülke, Afrika boynuzu olarak adlandırılan coğrafi bölgede yer almakta.
Dünyanın en önemli stratejik noktalarından birinde bulunmakta, dünya deniz ticareti açısından büyük öneme sahip su yolarına egemen nokta dünya deniz taşımacılığında önemli bir yere sahip. Bu önemin farkında olan Batılı güçler Afrika boynuzu olarak dile getirilen bölgeye egemen olmak için birbirleriyle rekabet halinde.
Ülkedeki istikrarsızlığın, büyük ölçüde bu rekabetin bir sonucu olduğu söylenebilir.
Büyük devletlerin ise kendilerine yakın aşiretlerle ülke üzerinde söz sahibi oldukları biliniyor.
